คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล แนะนำ “สมุนไพรบรรเทาอาการท้องผูก”
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล แนะนำ “สมุนไพรบรรเทาอาการท้องผูก” ได้แก่ มะขาม มะขามแขก เนื้อในฝักคูน เกลือ ชุมเห็ดเทศ ข้อควรระวัง อาจทำให้ถ่ายมากเกินไปจนเกิดอาการอ่อนเพลียได้ หากมีการขับถ่ายแล้วควรงดการใช้ยา
อาการท้องผูก เป็นภาวะผิดปกติของการถ่ายอุจจาระ ซึ่งประกอบด้วยลักษณะสำคัญ คือ จำนวนครั้งของการถ่ายอุจจาระน้อยลงกว่าปกติ ปริมาณอุจจาระน้อยลงกว่าปกติ อุจจาระมีลักษณะแข็ง ถ่ายลำบาก ต้องเบ่งมากหรือรู้สึกไม่สบายเวลาถ่าย หรือบางครั้งจะมีความรู้สึกว่าถ่ายไม่สุดในแต่ละวัน(๑) อาการท้องผูก เกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น การรับประทานยาบางชนิดการทำงานของระบบขับถ่ายที่ผิดปกติ แต่สาเหตุที่พบได้บ่อยคือ การปฏิบัติตัวที่ไม่ถูกต้อง เช่น การรับประทานอาหารที่มีกากใยน้อย ดื่มน้ำน้อย ไม่ได้ออกกำลังกาย หรือเคลื่อนไหวร่างกายน้อย(๒) ในด้านศาสตร์การแพทย์แผนไทยนั้น สามารถบรรเทาอาการท้องผูกโดยการใช้สมุนไพร และยาตำรับได้ ดังนี้
สมุนไพรบรรเทาอาการท้องผูก
1. สมุนไพรเดี่ยว : มักใช้สมุนไพรที่มีฤทธิ์ระบาย ได้แก่ สมุนไพรที่มีรสเปรี้ยว เค็ม และเมาเบื่อ จะช่วยเพิ่มธาตุน้ำในอุจจาระ(คูถเสมหะ) ทำให้อุจจาระเป็นก้อนนิ่ม
ตัวอย่างสมุนไพร ได้แก่ มะขาม มะขามแขก เนื้อในฝักคูน เกลือ ชุมเห็ดเทศ
ข้อควรระวัง : อาจทำให้ถ่ายมากเกินไปจนเกิดอาการอ่อนเพลียได้ หากมีการขับถ่ายแล้วควรงดการใช้ยา
2. ยาตำรับ : ยาสมุนไพรที่ใช้สำหรับรักษาอาการท้องผูกส่วนใหญ่มีรสร้อนสุขุม ช่วยกระจายลม ทำให้อุจจาระที่อยู่ในลำไส้ถูกพัดออกมาทางทวารได้ง่ายขึ้น การเบ่งถ่ายลดลง นอกจากนี้ยังมีตัวยาออกฤทธิ์ในการระบายร่วมด้วย
ตัวอย่างตำรับยา ยาธรณีสันฑะฆาต
สรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ : แก้เถาดาน แก้ท้องผูก
วิธีใช้ ชนิดลูกกลอน รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม-1 กรัม วันละ 1 ครั้ง ก่อนอาหาร เช้าหรือก่อนนอน
ข้อห้ามใช้ : ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีไข้ และเด็ก
ข้อควรระวัง :
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulants) และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมการบูรและเกิดพิษได้
- ควรระวังการใช้ยานี้ ร่วมกับยา phenytoin, propranolol, theophylline และ rifampicin เนื่องจากตำรับนี้มีพริกไทยในปริมาณสูง
- ควรระวังการใช้ในผู้สูงอายุ
นอกเหนือจากการใช้ยาสมุนไพรเพื่อบรรเทาอาการท้องผูกแล้ว ควรปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ลดความวิตกกังวล ความเครียด รับประทานอาหารที่มีกากใย ผักและผลไม้ ดื่มน้ำให้เพียงพอ ขับถ่ายให้ตรงเวลา และออกกำลังกายสม่ำเสมอ โดยสามารถขอรับคำแนะนำเพิ่มเติมในการใช้ยาสมุนไพรกับแพทย์แผนไทยประยุกต์ เพื่อประสิทธิผลในการรักษา และความปลอดภัย
ที่มา : https://shorturl.asia/HlNty